Dzogczen (tyb. rdzogs chen) - wielka doskonałość albo wielka kompletność. Dzogczen uznawany jest za najwyższe nauki i praktykę w buddyzmie tybetańskim. Jego podstawową jest zasada, że rzeczywistość, w tym każda jednostka, jest już kompletna i doskonała. Nie trzeba nic przekształcać (jak w tantrze) lub wyrzekać się (jak w sutrze), tylko rozpoznać czym ta rzeczywistość naprawdę jest. Esencjonalną praktyką dzogczen jest samo-wyzwolenie, pozwalanie, żeby cokolwiek pojawia się w doświadczeniu, po prostu było takie jakie jest, bez elaboracji przez konceptualny umysł, bez chwytania lub odpychania.

Sednem nauk dzogczen jest pogląd, że wszystkie czujące istoty są pierwotnie czyste, doskonałe i mają potencjał do spontanicznego działania dla dobra innych. Ta zdolność jest w każdym z nas. To jest nasza prawdziwa natura, ale często, ze względu na pośpiech w naszym codziennym życiu, stajemy się oddzieleni od nas samych i innych. Jeśli jesteśmy w stanie w sposób bezpośredni i nagi spotkać nasze doświadczenia codziennego życia, jakkolwiek trudne by one nie były, te doświadczenie mogą stać się bramami do realizacji naszej prawdziwej natury, bramą do naszego wewnętrznego schronienia.

Te nauki zachęcają cię do zaangażowania w praktykę medytacyjną i refleksję, żeby spojrzeć do wewnątrz i odkryć skarb, który ukryty jest w naszych zwyczajnych doświadczeniach. Poznaj jak szanować nasze trzy bramy: ciało, mowę i umysł. Rozpoznaj możliwości uzdrawiania swojego życia. Odkryj wewnętrzne schronienie: dar otwartości, świadomości i ciepła, które mogą uzdrowić nie tylko ciebie, ale przynieść także korzyść twoim relacją z innymi i światu.

Tradycje Dzogczen w Bonie
W Bonie, ogólnie rzecz ujmując, istnieją różnorodne linie przekazu Dzogczen, ale trzy z nich noszą wspólną nazwę A rdzogs snyan sum. Dwie pierwsze z nich zaliczamy do systemu Term i opierają się one na ponownych odkryciach drogocennych tekstów. Trzecia z nich natomiast to tradycja ustna (snyan brgyud) oparta na ciągłym przekazie pochodzącym od nieprzerwanej linii urzeczywistnionych Mistrzów. Oto te tradycje Dzogczen:

1. A-khrid
Jest to pierwszy cykl nauk Dzogczen i nazywa się go A-khrid, a wymawia „A-tri”. Nauki te prowadzą praktykującego (khrid) do Pierwotnego Stanu (A). Biała tybetańska litera A symbolizuje Śunjatę oraz pierwotną mądrość. Założycielem tej tradycji był Meuton Gongdzad Ritrod Chenpo znany także jako po prostu Dampa, czyli „święty człowiek”. On właśnie wybrał instrukcje Dzogczen z cyklu tekstów zatytułowanych Khro rgyud. Teksty te, wraz z serią Zhi-ba don gyi skor utworzyły część cyklu nauk znanego jako sPyi-spungs yan lag gi skor, który należy do systemu Tantry Ojca (pha gyud) przypisywanemu Tonpie Shenrabowi z czasów kiedy wiódł on swoją niebiańską egzystencję jako Chimed Tsugphud (‘Chi-med Gtsug-phud). Do tych właśnie materiałów Meuton dodał wiedzę pochodzącą ze skarbu odnalezionego w jego umyśle (dgongs gter) i ułożył praktyki tego cyklu w 80 sesji medytacyjnych, których wykonanie zabiera wiele tygodni. Cykl ten był znany pod nazwą A-khrid thun mtsham brgyad-cu-pa. Instrukcje te dzieli się na trzy części – pogląd (lta-ba), medytację (sgom-pa) i zachowanie (spyod-pa). W przypadku zakończenia całego, składającego się z 80 elementów systemu medytacji, ten który tego dokonał otrzymuje tytuł Togdan (rtogs-ldan), czyli „Ten, który posiadł zrozumienie”. Tradycja A-khrid, w której praktyki są rozpisane systematycznie z dokładnym podziałem na liczbę wykonywanych sesji, pod wieloma względami odpowiada ścieżce rDzogs-chen sems-sde z tradycji Nyingmapa.

2. rDzogs-chen
Tutaj sam termin „Dzogczen” nie odnosi się do Dzogczen w ogólności, ale tylko do szczególnego przekazu Dzogczen, którego rdzenny tekst nosi tytuł rDzogs-chen yang-rtse’i klong chen [Przeogromna Pełnia Najwyższego Szczytu, Którym jest Wielka Doskonałość]. Tekst ten odkryty został w roku 1080 przez wielkiego tertona, którym był Zhodton Ngodrub Dragpa (bZhod-ston dngos-grub grags-pa). Odkrycie tego tekstu zaliczane jest do słynnego cyklu skarbów ukrytych za posągiem Vairoczany w gompie Kumthing w Lhodrak. Oryginalny zaś tekst tego przekazu skomponowany został w VIII wieku przez Mistrza Bonu znanego jako Lishu Tagring. Mistrz ten żył za czasów króla Trisong Detsena i przypisuje się mu ukrycie wielu skarbów.

3. sNyan-rgyud
Trzeci cykl nauk Dzogczen w tradycji Bon jest nieprzerwaną linią przekazów ustnych pochodzących z Zhang-Zhung (Zhang-zhung snyan rgyud). Został on w pełni okazany Gyerpungpie Nangzher Lodpo (Gyer-spungs snang-bzher lod-po) w okolicach jeziora Darok w północnym Tybecie w VIII wieku naszej ery. Sam Gyerpungpa był współczesnym wielkiego tybetańskiego króla Trisong Detsena, który sprowadził do Tybetu Padmasambhavę i Śantarakszitę oraz wybudował pierwszy buddyjski klasztor w Samje i ustanowił pochodzący z Indii buddyzm religią państwową. Zanim jednak do tego doszło, w VII wieku, pochodzący z kraju Zhang Zhung Tapihritsa otrzymał nauki Dzogczen od swojego Mistrza Tsepung Dawy Gyaltsena (Tshe-spungs zla-ba rgyal-mtshan). Następnie, Tapihritsa praktykował te nauki na odosobnieniu przez 9 lat, aż osiągnął urzeczywistnienie i wyzwolenie w formie Tęczowego Ciała Wielkiego Przejścia. Nastepnie objawił się wiele razy Gyerpungpie i przekazał mu instrukcje Dzogczen (bka’ brgyud). Po przekazaniu tych nauk, udzielił mu zezwolenia na spisanie ich w języku Zhang Zhung. Był to ich pierwszy zapis. W następnym stuleciu, nauki te przetłumaczono na język tybetański. Ze względu na to, że pochodzą one z nieprzerwanej tradycji przekazu sięgającego co najmniej do VIII wieku naszej ery, mają one szczególne znaczenie dla odpowiedzi na pytanie o to jakie jest historyczne pochodzenie Dzogczen.

4. Ye-khri mtha’-sel
Ten czwarty główny cykl Dzogczen, wraz z omówionymi powyżej trzema jest częścią 4-letniego programu szkoleniowego i medytacyjnego w Szkole Medytacji (sgrub-grwa) w Klasztorze Triten Norbutse w Kathamandu. Powiada się, że w XI wieku, Mistrz Bonpo Lungton Lhanyen (Lung-ston lha-gnyan) spotkał przebranego za indyjskiego sadhu Tsewanga Rigdzina (Tse-dbang rig-‘dzin). Ten zaś wyjawił mu nauki Dzogczen otrzymane od swojego ojca, którym był żyjący w VIII wieku Drenpa Namkha (Dran-pa nam-mkha’). Sam Tsewang Rigdzin poprzez urzeczywistnienie praktyk długiego życia (tshe dbang) miał pozostawać przy życiu przez całe stulecia. Wyjawione przez niego nauki znane jako Nam-mkha’ `phrul-mdzod przekazują Dzogczen w sposób bardzo systematyczny, a także intelektualny, co zbliża je do serii Dzogczen Semde znanej Nyingmapom. W ciągu ostatnich lat, tak w Nepalu, jak i na Zachodzie, Lopon Tenzin Namdak Yongdzin Rinpocze przekazywał nauki z cyklu A-khrid oraz Zhang-Zhung Nyan Gyud. W ostatnich latach skupił się ca cyklu Ye-khri mtha’-sel z przekonaniem o tym, że zachodni studenci są szczególnie predystynowani do praktyk Dzogczen.

Przekład z Bonpo Dzogchen Teachings according to Lopon Tenzin Namdak. Transcribed and edited, together with Introduction and Notes, by John Myrdhin Reynolds, Kathmandu 2007 (reprint), ss. 22-24; pominięto w przekładzie przypisy do tego fragmentu tekstu.

Tłumaczył Jarosław Kotas

Przekaż dalej

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn